شپش زنبور عسل از خانواده Braulidae و راسته دوبالان می باشد که بعلت نحوه زندگی انگلی بالها ی خود را از دست داده است . این حشره انگل از راسته شپشها نبوده ولی بخاطر طرز زندگی در موهای بدن زنبوران عسل که شبیه زندگی شپش معمولی است با این نام نامیده می شود.

مشخصات و طرز زندگی

اندازه این حشره معمولا ۱٫۵ – ۲ میلیمتر ، به اندازه سر یک سنجاق ته گرد و از نزدیک شبیه کنه است. بدنش مانند شپش ها پهن و دارای موهای کوتاه و تیز می باشد. حشرات بالغ برنگ قرمز مایل به قهوه ای می باشند. عرض سر بیش از سینه ، پاها دراز و دارای موهای ریز زیادی است. حشره بوسیله ناخن ها و موهائی که بشکل شانه در انتهای پنجه وجود دارد خود را به موهای قسمت پشتی سینه زنبوران محکم نگاهداشته و به آسانی از آنها بالا و پایین می رود.

شکم عریض و از شش حلقه تشکیل شده که عرض حلقه ها هرچه به انتهای بدن نزدیک می شود کمتر می گردد. نر و ماده تقریبا یکی هستند و تفاوت آنها در حلقه انتهایی بدن است که در نرها نوک تیز و در ماده اندام تخم ریز را تشکیل می دهد.

این انگل برخلاف سایر انگلها خارجی بدن حشرات از خون زنبور تغذیه نمی کند ، بلکه شریک غذایی زنبوران است . بدین ترتیب که حشره در موقع احساس گرسنگی ، خود را به قسمت سر زنبوران رسانیده و با پاهای خود لب میزبان را تحریک کرده و بدین وسیله گرسنگی خود را به میزبان اطلاع می دهد.با این عمل ، زنبوران دهان خود را باز کرده و قطره ای از عسل یا شهد از آن خارج می نماید.

این حشره انگل ملکه ،زنبوران کارگر و نرها است. آلودگی ملکه به این انگل گاهی بقدری زیاد است که تمام قسمت های سر و سینه و پاهای آن از این حشرات پوشیده است.چون همیشه اطراف ملکه را تعدادی از زنبوران پرستار احاطه کرده و مرتبا او را غذل می دهند این موجودات کوچک از این فرصت استفاده می کنند و از غذاهای ملکه تغذیه می کنند. این حشره بزرگترین لطمه را به ملکه وارد می آورد. وجود تعداد زیادی از این حشره بر روی ملکه سبب کاهش میزان تخم گذاری می شود و حتی در آلودگی شدید باعث مرگ ملکه می گردد. در یک مورد تا ۱۳۰ عدداز این حسرات را از روی یک جدا نموده اند . در آلودگی شدید ،حشرات را باید از بدن ملکه دور و او را نجات داد.

پراکندگی

این حشره در ایران ، افغانستان ،عراق ، ترکیه ،چین ،هندوستان ، آمریکای شمالی و جنوبی ، بیشتر نقاط اروپا ،آفریقای جنوبی ، ژاپن و تانزانیا و بعضی نقاط دیگر وجود دارد. مبدا اصلی این حشره احتمالا نواحی مدیترانه است. جائیکه در حال حاضر بحد وفور یافت می شود.

دوره زندگی

ماده ها تخم های خود را روی پولکهای (سرپوش مومی) حجرات عسل میگذارند تخم ها بسختی به پولکها می چسبند. تخم های سفید رنگ و طول آنها ۴/۳ میلیمتر است. نوزادان پس از خروج از تخم ، سفید رنگ و پس از زسد اندازه آنها به ۳ میمیلتر می رسد. پس از خروج از تخم نوزادان در پولک های شانها به حفر تونل پرداخته بطوریکه این تونل ها ایجاد شده و در سطح شانها باعث بد شکل شدن منظره ظاهری آنها و کاهش ارزش اقتصادی عسل موم دار می گردند.

نوزادان با تغذیه از موم و گرده گل رشد کرده و به شفیره تبدیل می شوند. طول شفیره ها تا ۱٫۵ میلیمتر می رسد.

نحوه آلودگی زنبوران به انگل

چگونگی آلودگی زنبوران به این حشره دقیقا معلوم نیست ، ولی انگل در صورت از دست دادن میزبان بدنبال میزبان جدید می گردد. این حشره در روی بدن زنبوران جوانی که تازه از حجرات خود بیرون آمده اند مشاهده شده است. شاید طریقه آلودگی زنبوران هم از همین راه باشد.