رفتار بهداشتی زنبور عسل

زنبور عسل مانند هر موجود زنده دیگری درگیر بسیاری از اجرام عفونی ، بیماری ها ، آفات و اختلالات غیر عفونی می گردد. بیماری هایی که سلامتی زنبور را تهدید می کند شامل بیماری های انگلی ، باکتریایی و ویروسی می باشند. از جمله این بیماری ها شامل نوزما ، بیماری های باکتریایی مانند لوک آمریکایی و لوک اروپایی ، بیماری های قارچی مانند نوزادان سنگی و نوزادان گچی ، بیماری های ویروسی مانند نوزدان کیسه ای ، فلج زنبوران بالغ که این بیماری ها اثرات مخربی را در کاهش جمعیت کلنی زنبور دارد.

مهم ترین آفاتی که زنبور عسل را در معرض خطر قرار می دهد شامل : مایت واروا ، مایت تراشه ای ، بید موم خوار پرندگان زنبور خوار و همچنین بعضی پستانداران مانند خرس می باشد.

دفاع جمعی در زنبور عسل در برابر انگل ها و عوامل بیماری زا تحت عنوان مصونیت اجتماعی مطرح می شود این زمانی است که صدها یا هزاران فرد در درون کلنی در برابر عوامل بیماری زا و انگل ها پاسخ های ایمنی ایجاد می کنند. این ساز وکارهای رفتاری زنبور عسل در مقابل دشمنان طبیعی اولین خط دفاعی را تشکیل می دهند عبارتند از:

رفتار بهداشتی زنبور عسل

رفتار بهداشتی عملیاتی است که باعث نظافت و بهداشت لانه می شود ، این رفتار پاسخ جمعی زنبوران بالغ به حضور بیماری یا آفت و شناسایی و حذف منبع آلودگی است.از مهم ترین پدیده های رفتار بهداشتی رفتار نظافت گری است که زنبوران کارگر بالغ توسط آرواره های قوی خود ، مایت های واروای چسبیده به بدن خود (نظافت شخصی) و یا مایت های بدن سایر زنبوران درون کلنی (نظافت دیگران) را جدا کرده ، جویده و به کف کندو می ریزند ، رفتارهایی مانند درپوش گذاری و تخلیه لاروهای آلوده نیز از این مواد می باشند.

فرمون ها نیز در زندگی زنبور عسل اهمیت زیادی دارند از جمله فرمون های با اهمیت در زندگی زنبور عسل فرمون اعلام خطر است. این فرمون زنبورهای کارگر را هوشیار و برای نیش زدن آماده می کند ، که یکی دیگر از مکانیسم های دفاعی زنبور عسل می باشد که به کمک این سلاح با هر مهاجمی بدون در نظر گرفتن اندازه آن مقابله می کند ، بره موم ، عسل و ژل رویال نیز دارای خاصیت ضد میکروبی می باشند.

دومین خط دفاعی پوشش خارجی بدن یا کوتیکول است که مانند زرهی از بدن حشره محافظت می کند علاوه بر اینکه از اندام های داخلی محافظت می کند از ورود مواد خارجی زنده و غیر زنده به داخل بدن نیز جلوگیری می کند.

خط دفاعی بعدی به درون بدن ، همولنف و اجزای تشکیل دهند آن مربوط می شود ، انواع سلول هلی خونی (هموسیت ها) موجود در همولنف زنبور عسل شامل پلاسماتوسیت ، پروهموسیت ، گرانولیست ، کواگولوسیت می باشد که فراوان ترین آن ها پلاسماتوسیت ها است.

سیستم ایمنی در حشرات

حشرات فاقد سیستم ایمنی اکتسابی هستند و سیستم ذاتی دارند که از دو جز تشکیل شده است:

  • سیستم ایمنی سلولی
  • سیستم ایمنی غیر سلولی یا سیستم هیومرال

در سیستم ایمنی سلولی ، سلول های خونی به صورت مستقیم در واکنش های دفاعی بدن شرکت می کنند این واکنش های دفاعی شامل : فاگوسیتوز ، تشکیل کپسول ، تشکیل گره ، انعقاد خون و ترمیم زخم ها می باشند.

فاگتوسیتوز به معنای در بر گرفتن عامل خارجی به وسیله هر سلول به تنهایی است ، بنابراین اگر عامل خارجی کوچک بوده و سلول قادر به بلعیدن آن باشد و در میزان پایین وارد بدن شود فاگوسیتوز اتفاق می افتد.

در کپسوله شدن چون عامل خارجی بزرگ است سلول های خونی قادر به بلعیدن آن نیستند ، در نتیجه در اطراف آن جمع شده و عامل را از محیط اطراف ایزوله و جدا می کنند.

گره وقتی تشکیل می شود که دز بالایی از عامل مهاجم کوچک مثل باکتری ها ، قارچ ها و… وارد بدن حشره شوند، در صورتی که اگر تعداد مهاجم کم باشد ، به وسیله فرآیند فاگوسیتوز از بدن حذف می شوند.بنابراین وقتی تعداد آن ها زیاد باشد ، سلول های خونی در اطراف توده هایی از سلول های مهاجم قرار گرفته و آن ها را مانند کپسوله شدن ایزوله می کنند.

سیستم ایمنی غیر سلولی شامل سنتز و آزاد شدن ترکیبات بیوشیمیایی در خون است که موجب شناسایی و یا از بین بردن موجودات مهاجم می شوند. (زهرا گرزین، غلامعلی نهضتی پاقلعه،حسین مروج)